🩺Basic Management of Convulsions/ Status Convulsive epelepticus

🩺Basic Management of Convulsions/ Status Convulsive epelepticus

Part 1

🌹Dr Padmanabh Keskar

Emergency Management Expert , Pune 

Mobile  - 9762258650 

वरील case चे डिस्कशन आपण टप्प्याटप्प्यात करू . आणि नंतर सर्व भाग एकत्र करून त्याचे एक पूर्ण उत्तर तयार करू म्हणजे Understanding साठी सोपे जाईल आणि गडबड होणार नाही . 

शक्यतो आपण विषय सोपा करण्यासाठी क्लिष्ट भाग टाळू आणि प्रॅक्टिकल आस्पेक्ट वर जास्त भर देऊ .

©️ Dr Padmanabh Keskar 

🌸हा पेशंट आपल्या घरात आहे - 

🌸हा पेशंट आपल्या क्लिनिक / OPD मध्ये आहे - 

🌸हा पेशंट आपल्या सुसज्ज हॉस्पिटल मध्ये आहे .

या ३ वेगवेगळ्या environment मध्ये आपला डॉक्टर म्हणून रिस्पॉन्स वेगवेगळा राहणार आहे आणि प्रत्येक 

environment मध्ये आपण काय ट्रीटमेंट देणार आहोत याची आपण चर्चा करू .

Epilepsy च्या पेशंट च्या नातेवाईकांना व असे सुद्धा सर्व सामान्य जनतेला फर्स्ट एड साठी अवेअर करणे अतिशय गरजेचे आहे अन्यथा चुकीच्या प्रथमोपचाराने जास्ती हानी झालेली आपल्याला दिसते .

त्यामुळे सर्वप्रथम आपल्या पहिल्या प्रश्नाचे उत्तर चर्चेला घेऊ - 

🌸Convulsions येत असताना काय प्रथमोपचार करावेत ?

©️ Dr Padmanabh Keskar 

वरील केस मध्ये त्या मुलीच्या आईने दातखीळ बसू नये म्हणून झटके येत असताना तोंडात चमचा घालायचा केलेला प्रयत्न हा पूर्णपणे चुकीचा प्रथमोपचार आहे त्यामुळे इजा होऊन ब्लीडींग होण्याचा संभव आहे व परिणामी ऍस्पिरेशन हि गंभीर स्वरूपाची घटना घडेल तसेच तोंडातील रक्त व त्याच्या वासाने उलटी झाली तर अजूनच गंभीर परिणाम होतील . फिट येत असताना उलटी होणे हे जीवघेणे होऊ शकते .

मित्रांनो , फिट येणे ही घटना फार सर्वसाधारण आहे पण कोणाला फिट येताना बघितले की मात्र बऱ्याच जणांची भीतीने गाळण उडते कारण काय करायचे हे पक्के माहित नसते व त्यातून चुकीचे प्रथमोपचार जसे की - दातखीळ बसू नये म्हणून तोंडात चमचा घालणे , चेहऱ्यावर पाणी मारणे -फटके मारणे इत्यादी केले जातात ...त्यातून उपाय व्हायच्या ऐवजी अपाय होतो .

©️ Dr Padmanabh Keskar 

🔴फिट येते म्हणजे आपल्या चेतासंस्थेमध्ये ( Nervous System ) एक प्रकारे शॉर्ट सर्कीट निर्माण होते ..कोणतीही आलेली फिट ही एकसारखी खूप काळ टिकत नाही ..सुमारे ३ - ४ मिनिटे एकदा आलेली फिट ही टिकते नंतर ती वयक्ती काही काळ निश्चेस्ट अर्धवट शुद्धीत पडून राहते आणि मग शुद्धीत येते . काही लोकांमध्ये मात्र परत शुद्धीत येण्या आधीच परत पुढची फिट येते अशा तर्हेने ३० मिनिटापेक्षा जास्त परत परत फिट येत राहिली व दोन फिटेच्या मध्ये ती वयक्ति पूर्ण शुद्धीत येत नसेल तर काळजीचे कारण असते ( Convulsive Status Epilepticus - CSE ) - या वयक्तीला हॉस्पिटल मध्ये हलवावे लागते .

🔴फिट येते तेव्हा बरेचदा तोंडाला फेस येतो , ती वयक्ती अचानक खाली कोसळते , मानेला -हात पायाला झटके देऊ लागते ( tonic - clonic seizure ), डोळे वर फिरतात ..शुद्धीत आल्यावर त्या वयक्तीला बरेचदा काय झाले ते आठवत नाही - या फिटला Grand mal epilepsy म्हणतात .

🔴तर कधी कधी फिट ही झटके न देता येते - एखादा मुलगा नुसता एकटक एखाद्या ठिकाणी बघत राहतो ..हातातील एखाद्या गोष्टीशी कपड्याशी ..आजूबाजूचे भान न राहता चाळा करत राहतो ...किंवा चालता चालता अचानक एकाच जागी थांबतो आणि एकटक बघत राहतो ... लोक म्हणतात त्याने नुसते डोळे पांढरे केले - झटके काही आले नाहीत -पण आम्ही काय बोलतोय ते काही त्याला कळत न्हवते , काही वेळाने मग तो भानावर आला ...हा प्रकार म्हणजे Petit mal epilepsy होय / Non Convulsive status Epelepticus 

❌फिट येत असताना काय करू नये ? ( Don't )

©️ Dr Padmanabh Keskar 

❌त्या वयक्तीला झटके येत असताना दाबून धरू नये .

❌दातखीळ बसेल म्हणून तोंडात चमचा इत्यादी गोष्टी घालू नये - त्यामुळे झटका येत असताना ती वस्तू तोंडात आत टाळ्याला / जिभेला लागून रक्त येऊ शकते - ते श्वासनलिकेत जाऊ शकते किंवा अन्न नलिकेत जाऊन त्या वासाने त्या वयक्तीला फिट येत असतानाच उलटी होऊन ती श्वासनलिकेत जाऊन ती वयक्ती गुदमरू शकते .

❌फिट येत असताना चेहऱ्यावर पाण्याचे सपकारे मारू नये किंवा भानावर येण्यासाठी तोंडावर चापट्या मारू नये .

❌फिट येऊन गेल्यावर सुद्धा काही काळ ती वयक्ती पूर्ण शुद्धीत नसते ..अशा वेळी तोंडात पाणी , साखर इत्यादी घालू नये कारण ते श्वासनलिकेत जाऊन फसू शकते . जोवर ती वयक्ती शुद्धीत येऊन उठून बसून नीट बोलत नाही तोपर्यंत तोंडावाटे काहीही खायला / प्यायला देऊ नये .

🌷फिट येत असताना काय प्रथमोपचार करावेत ?

©️ Dr Padmanabh Keskar 

✔त्या वयक्तीला फिट येतीये हे लक्षात येताच तिला खाली पडताना इजा होणार नाही याची काळजी घ्यावी .

✔फिट येत असताना त्या वयक्तीला पाठीवर न झोपवता एका अंगावर/ कुशीवर झोपवावे ( Recovery position ) त्यामुळे उलटी झाल्यास किंवा तोंडातील स्त्राव इत्यादी श्वासनलिकेत न जाता तोंडातून बाहेर पडून जातात . तसेच या स्थितीत श्वसन सुलभ होते .

✔फिट येत असताना आजूबाजूला कोणतेही टोकेरी वस्तू तसेच फर्निचर नसावे जेणेकरून त्या वयक्तीस इजा होणार नाही .

✔फिट येत असताना डोक्याखाली पातळ चादर द्यावी व मानेला / डोक्याला हलकासा आधार द्यावा .

✔गळ्याजवळची शर्टाची बटणे / टाय मोकळा करावा म्हणजे श्वास सुलभ होईल .

©️ Dr Padmanabh Keskar 

✔फिट पूर्ण थांबेपर्यंत एका कुशीवर निजवावे कोणतेही इंजेकशन / गोळ्या / उपचार फिट येत असताना करू नये .

काही लोकांमध्ये लक्ष वेधून घेण्यासाठी ( Attention seeking / Pseudo Convulsions) म्हणून फिट सदृश्य आजार दिसतो तो वेगळा ओळखावा . 

✔जे अलकोहोलिक लोक असतात त्यांच्या मध्ये काही न खाता पिता नुसतीच दारू पिल्याने रक्तातील साखर कमी होऊन फिट येते त्यामुळे डॉक्टरांनी अशा वयक्तीना शक्य तितक्या लवकर Glucose चे सलाईन लावावे . 

Whenever you are in doubt start IV Glucose Hypoglycaemia is one of the reasons of Convulsions .

©️ Dr Padmanabh Keskar 

✔ज्या कारणामुळे फिट आली आहे त्या कारणाचा शक्य तितक्या लवकर उपचार करावा म्हणजे परत फिट येणार नाही . उदा . तापात लहान मुलाला फिट आलेली असल्यास ताप कमी करण्यासाठी अंग थंड पाण्याने पुसून काढावे ...ताप लवकर कमी करण्यासाठी औषधोपचार करावेत .. तसेच भविष्यात ताप १०० F च्या वर जाऊ नये म्हणून काळजी घेणे जेणे करून फिट येणार नाही .

✔दातखीळ बसली असल्यास किंवा फिट येऊन गेल्यावर रुग्ण पूर्ण जागा झालेला नसल्यास कानाच्या पाळीला जोराचा चिमटा काढावा त्यामुळे रुग्ण सतर्क होतो व पूर्ण शुद्धीत येतो .

पुढील भागात मेडिकल मॅनॅजमेण्ट जी आपण आपल्या क्लिनिक मध्ये किंवा हॉस्पिटल मध्ये करणे अपेक्षित आहे 

तिची चर्चा करू .

( क्रमशः )

🌷डॉ पद्मनाभ केसकर

Emergency Management Expert , Pune 

Mobile - ९७६२२५८६५०