💊Basics of IV fluid Management💊 भाग - १

 💊Basics of IV fluid Management💊

भाग - १

( ©️You can forward my posts with name without editing any content of it )

🌹डॉ पद्मनाभ केसकर
EMS Instructor , Ruby Hall Clinic , पुणे.
Mobile - 9762258650

IV fluids हे कोणत्याही डॉक्टर च्या प्रॅक्टिस मधील अविभाज्य भाग आहे . मग तो डॉक्टर ऑलोपॅथिक प्रॅक्टिस करणारा असो , आयुर्वेदिक प्रॅक्टिस करणारा असो नाही तर होमिओपॅथी प्रॅक्टिस करणारा असो त्याच्या आयुष्यात त्याला कधी न कधी IV फ्लुइड वापरण्याची वेळ येऊ शकते . उदा . शुद्ध आयुर्वेदिक प्रॅक्टिस करताना रुग्णाला वमनाचे अति वेग झाले आणि रुग्ण मूर्च्छित झाला तर IV फ्लूइड्स द्यावेच लागतील ना ?

मग IV फ्लुइड वापरायचेच आहे तर मग कोणते वापरू ? ... कधी वापरू ? ... किती प्रमाणात वापरू ? ...असे अनेक प्रश्न निर्माण होतात ...तर मग त्या विषयी थोडी बेसिक माहिती घेतली तर IV फ्लूइड्स चा वापर हा जास्ती सुकर होईल .

©️ Dr Padmanabh Keskar 

🔮Water water everywhere🔮

🍁मानवी शरीरात एकूण वजनाच्या ७० % हे पाणी असते .

Water has many functions in the body; for example, it -

१) Serves as the transport system for nutrients, gases, and wastes in and out of the cells.

२) Facilitates the elimination of wastes through the kidneys, gastrointestinal (GI) tract, skin, and lungs.

३) Regulates body temperature through evaporation from the skin.

आपल्या शरीरात हे जे ७० % पाणी आहे ते २ कंपार्टमेंट मध्ये विभागले आहे -

१) Intracellular कंपार्टमेंट -  ( म्हणजे सेल च्या आतमध्ये )
एकूण पाण्यापैकी २/३ पाणी हे सेल च्या आतमध्ये असते .

२) Extracellular कंपार्टमेंट - ( म्हणजे सेल च्या बाहेर ) एकूण पाण्यापैकी १/३ पाणी हे सेल च्या बाहेर च्यप्रभागात असते .

Extracellular कंपार्टमेंट हे परत ३ भागात विभाजित होते -

a) Intravascular - शरीरातील रक्तवहिन्यांच्या ( vessel ) आतमधील - सुमारे ५ लिटर

b) Interstitial - म्हणजे vessel च्या बाहेर व सेल च्या पण बाहेर ie tissue spaces .

c) 3rd कंपार्टमेंट - या ठिकाणी एकूण साठ्याच्या अतिशय कमी प्रमाणात पाणी असते उदा. जॉईंट spaces ,पेरीटोनिअल space , pleural space इत्यादी ठिकाणी असलेले फ्लुइड .

©️ Dr Padmanabh Keskar

हे जे शरीरातील पाणी या विविध कंपार्टमेंट मध्ये विभागले आहे ते स्थिर असते का एका कंपार्टमेंट मधून दुसऱ्या कंपार्टमेंट मध्ये फ्लो होत असते ? ... हा जो पाण्याचा प्रवास असतो तो कोणत्या तत्वावर होतो ? ... हे सर्व आपण समजून घेतल्याशिवाय आपल्याला IV फ्लूइड्स कसे काम करतात ? ... कोणते IV फ्लुइड कोणत्या कंपार्टमेंट मध्ये जाते हे समजणार नाही . उदा . आपल्याकडे एखादा पेशंट Hypotension मध्ये आला व आपल्याला त्याचे BP वाढवण्यासाठी IV फ्लुइड द्यायचे आहे तर आपल्याला असे फ्लुइड द्यावे लागेल जे Vascular कंपार्टमेंट मध्ये जास्ती प्रमाणात राहते ( Isotonic ) .

किंवा एखादी प्रेग्नन्ट पेशंट आपल्याकडे चक्कर येते म्हणून आली , आपण तिचे BP बघितले तर ते ९० सिस्टॉलीक आहे व परत परत होणाऱ्या vomiting मुळे , dehydration मुळे रँडम ब्लड शुगर पण ६० च्या आसपास आहे तर अशा वेळी आपल्याला IV फ्लुइड देताना असा विचार करावा लागेल कि ते फ्लुइड तिचे BP वाढवण्यासाठी Vascular कंपार्टमेंट मध्ये पण राहणे अपेक्षित आहे ( Isotonic ) व त्याच बरोबरीने dehydration करेक्ट करण्यासाठी ते सेल च्या आतमध्ये पण जाणे अपेक्षित आहे ( Hypotonic ) .

©️ Dr Padmanabh Keskar

ज्याप्रमाणे आपण एखाद्या बस स्टॅन्ड वर गेल्यावर त्या बस वरील ती बस कोठे जाणार आहे हि पाटी बघतो आणि मग बस मध्ये बसतो तेव्हाच आपण इप्सित स्थळी पोहोचतो त्याच प्रमाणे IV फ्लुइड देताना सुद्धा ते कोठे जाणे अपेक्षित आहे ( सेल च्या आत ? का vessel च्या आत ? ) हे समजून आपण IV फ्लुइड ची आखणी केली तर आपल्याला त्या IV पासून योग्य तो फायदा मिळू शकेल .

कोणतेही IV फ्लुइड हे कोणत्या कंपार्टमेंट मध्ये जाणार आहे ते त्याच्या Osmolarity वरून ठरते . IV फ्लुइड चे प्रकार हे त्याच्या Osmolarity वरून ठरतात त्या विषयी पुढील भागात ....

( क्रमशः )

( ©️You can forward my posts with name without editing any content of it )

🌹डॉ पद्मनाभ केसकर
EMS Instructor , Ruby Hall Clinic , Pune
Mobile - 9762258650